Trong dòng chảy văn hóa dân tộc, Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt - di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được UNESCO ghi danh, vẫn giữ một vị trí riêng trong đời sống tinh thần. Không chỉ là thực hành tín ngưỡng, đây còn là không gian lưu giữ nhiều giá trị văn hóa dân gian, từ âm nhạc, trang phục đến nghi lễ truyền thống.
Đồng thầy Phạm Thị Hiên đến với tín ngưỡng từ khi còn trẻ. Những trải nghiệm cá nhân, từ cảm nhận về sự khác biệt trong tâm tính đến những biến động trong cuộc sống, đã khiến bà tìm hiểu và dần nhận ra sự gắn bó của mình với tín ngưỡng. Sau quá trình học hỏi, bà được các bậc thầy dẫn dắt thực hành nghi lễ trình đồng mở phủ, chính thức bước vào con đường thực hành tín ngưỡng.
Hơn bốn thập niên gắn bó, bà Hiên cho rằng điều quan trọng nhất đối với người làm đồng là sự hiểu biết và giữ gìn chuẩn mực. Theo bà, nghi lễ không nên bị biến thành nơi phô diễn hay tìm kiếm lợi ích, mà cần được thực hành trong khuôn khổ truyền thống, với sự tôn trọng những giá trị đã được tích lũy qua nhiều thế hệ.
Trong bối cảnh hiện nay, khi mạng xã hội phát triển mạnh mẽ, tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, Tứ phủ có thêm cơ hội lan tỏa rộng rãi. Đồng thầy Nguyễn Thị Hiên nhận định, đây là điều kiện để công chúng tiếp cận gần hơn với di sản, nhưng cũng kéo theo những thách thức. Một số biểu hiện chạy theo hình thức, câu view hay thương mại hóa có thể làm sai lệch nhận thức nếu không được định hướng đúng.
Đài Phát thanh – Truyền hình Hải Dương (trước đây) phỏng vấn đồng thầy Nguyễn Thị Hiên về thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ, Tứ phủ. Ảnh: NVCC.Ở góc độ văn hóa, nghi lễ hầu đồng, một thực hành đặc trưng, mang nhiều lớp ý nghĩa. Mỗi giá hầu không chỉ tái hiện hình tượng các vị thánh, mà còn chuyển tải những giá trị nhân văn như lòng nhân ái, sự chính trực, tinh thần hướng thiện. Đồng thời, đây cũng là không gian bảo tồn các yếu tố văn hóa dân gian như âm nhạc, trang phục và nghệ thuật diễn xướng.
Tuy nhiên, giới nghiên cứu cho rằng cần nhìn nhận tín ngưỡng một cách khách quan, tránh tuyệt đối hóa hoặc phủ nhận. Việc thực hành cần gắn với chuẩn mực văn hóa, tuân thủ pháp luật và không bị lợi dụng cho các mục đích trục lợi hay cổ súy mê tín.
Câu chuyện của đồng thầy Phạm Thị Hiên, vì thế, không chỉ là hành trình cá nhân mà còn phản ánh cách một di sản được gìn giữ trong đời sống đương đại. Sự bền bỉ và ý thức giữ chuẩn mực của những người thực hành như bà là yếu tố quan trọng để tín ngưỡng tiếp tục tồn tại với giá trị văn hóa - nhân văn vốn có.
