Làng Nhuê nổi tiếng đoàn kết, từ bao đời nay, chuyện thờ tự, đình chùa, lễ hội luôn được coi trọng. Miếu Đức Thánh Phụ (phụ thân của Thành Hoàng làng) nằm giữa cánh đồng, lúc nào cũng nghi ngút khói nhang. Dân làng, ai đi đâu, làm gì, cứ đến ngày lễ là lại về, thành kính dâng hương, tỏ lòng tri ân thần linh. Chưa kể, hằng năm, làng lại tổ chức hội to, ăn mừng tận mấy ngày, vui như Tết.
Mới đây, làng lại làm thêm một việc khiến thiên hạ phải trầm trồ: xây lại miếu mới!
Miếu mới được xây dựng trên nền đất cũ, to đẹp hơn, nhìn bề thế như một tòa nhà quan lớn. Ai có của góp của, ai có công góp công, mạnh thường quân “tay to” cũng ra mặt. Thành ra, dân làng cứ hả hê mãn nguyện, tự hào rằng mình biết lo cho thần thánh, biết giữ gìn truyền thống cha ông.
Ấy vậy mà, từ miếu làng Nhuê nhìn sang làng Nọ, chỉ thấy một nỗi buồn vương vất.
Làng Nọ vốn cũng có hai ngôi miếu, một là miếu làng, một là miếu Thành Hoàng. Thế mà giờ, miếu làng đã không còn! Chẳng phải do thiên tai bão lũ, mà là… “phạm” vào dự án khu tái định cư. Một sáng thức dậy, người làng Nọ bỗng thấy chỗ miếu cũ biến thành nền đất phẳng lì, chuẩn bị cho một dự án mới.
Còn miếu Thành Hoàng thì sao? Vẫn còn đó, nhưng chẳng ai đoái hoài. Cả năm không thấy đèn hương, không ai thắp nổi một nén nhang. Người biết chuyện thì xót xa, kẻ không biết lại tưởng cây hương bỏ hoang, qua năm tháng cứ phủ rêu, lặng lẽ bên đường như một chứng tích của sự lãng quên.
Làng mất miếu, đình làng cũng không khá hơn. Hỏi đến lịch sử đình, nhiều bậc trung niên còn ậm ừ, lúng túng như học trò bị gọi lên bảng mà chưa kịp ôn bài. Lớp trẻ thì khỏi bàn, có đứa còn ngây ngô hỏi: “Đình làng mình không có hội hả bố?"
Ấy thế mà, hễ đến cuối năm là trai làng lại tổ chức tất niên rình rang. Trước sân đình, loa công suất lớn được kéo ra, rượu rót tràn ly, đám thanh niên nhảy nhót tưng bừng. Họ bảo: “Đây là truyền thống trai làng!”. Ừ thì cũng là truyền thống, nhưng cứ thấy sao sao, chỉ thấy men rượu và những điệu nhảy sôi động?
Nhìn sang làng Ngò, họ cũng chẳng giàu có hơn, nhưng lễ hội vẫn tổ chức đều đặn, đàng hoàng, tế lễ trang nghiêm, đâu ra đấy. Dân làng không cần vỗ ngực tự hào, nhưng ai cũng biết trân quý giá trị văn hóa. Chỉ có làng Nọ là lặng lẽ trôi theo dòng thời gian.
Mấy bậc cao niên trong làng Nọ vẫn thường động viên nhau: “Làng mình cũng có bề dày lắm chứ!”. Ừ thì, làng nào mà chẳng có truyền thống lịch sử. Nhưng lịch sử mà không ai giữ gìn, không ai tiếp nối, chẳng khác nào một mái nhà dột, cứ để mặc cho mưa nắng làm cho sụp đổ.
Giờ còn vài cụ bà, cụ ông biết tế lễ. Còn đa số các cụ ông đến ngày trọng đại của đình làng, chỉ thấy họ rủ nhau pha ấm nước chè, châm điếu thuốc lào, bàn chuyện thiên hạ, rồi thở dài nhìn đình hoang vắng.
Mới nghĩ, vài năm nữa, khi lớp cao niên khuất bóng, liệu con cháu làng Nọ có còn nhớ miếu làng từng ở đâu, đình làng từng ra sao? lễ hội làng như thế nào? Hay chỉ còn lại những buổi tất niên trai làng xập xình, mà chẳng ai biết mình đang uống rượu dưới bóng một mái đình đang dần lụi tàn truyền thống?
Làng Nhuê vẫn tưng bừng tổ chức lễ hội, làng Ngò vẫn nghiêm cẩn tế lễ. Chỉ có làng Nọ vẫn như cánh bèo dập dềnh trên dòng nước, không biết trôi về đâu…
