Nghệ nhân Đàm Thị Cúc - một lòng hướng về cội nguồn tín ngưỡng

Không gian thờ tự - nơi giao thoa giữa đạo hiếu và tín ngưỡng thờ Mẫu

Không đơn thuần là một hoạt động tâm linh, đại lễ còn là dịp để nghệ nhân Đàm Thị Cúc cùng cộng đồng tín ngưỡng nhìn lại, trân trọng và tiếp nối những giá trị sâu sắc của tín ngưỡng thờ Mẫu - di sản văn hóa quý báu của dân tộc, nơi kết tinh triết lý tôn vinh người Mẹ và với đạo lý “uống nước nhớ nguồn”.

Điểm đặc biệt khiến nhiều người chú ý là tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của dòng họ Nguyễn Chi được kết hợp hài hòa với tín ngưỡng thờ Mẫu thông qua một gian thờ riêng, trang nghiêm ngay trong nhà thờ họ.

Sự kết hợp này không chỉ mang ý nghĩa về không gian thờ tự, mà còn phản ánh chiều sâu văn hóa: con người Việt Nam, trong hành trình hướng về cội nguồn, không tách rời đạo hiếu gia tộc khỏi niềm tin tâm linh rộng lớn hơn đối với thiên nhiên và các bậc thánh thần - những hình ảnh nhân thần đã đồng hành cùng dòng chảy lịch sử dân tộc.

Nghệ nhân Đàm Thị Cúc (pháp danh Tâm Hoa), chủ trì đại lễ, gắn bó mật thiết với không gian này khi gia đình chồng là hậu duệ đời thứ 16 của dòng họ Nguyễn Chi. Chính sự tiếp nối ấy đã tạo nên nền tảng bền vững để gìn giữ và thực hành tín ngưỡng một cách trang trọng, đúng mực.

Xuyên suốt đại lễ là chuỗi nghi thức truyền thống được thực hành trong không khí trang nghiêm và gần gũi. Từ những nghi lễ dâng hương, tạ ơn tổ tiên đến các hoạt động giao lưu văn hóa, đặc biệt là nghi thức hầu đồng, tất cả không chỉ mang tính nghệ thuật chuẩn mực trong không gian thiêng, mà còn là sự kết nối giữa con người với thế giới tâm linh, giữa cá nhân với cộng đồng.

Trong dòng chảy ấy, mỗi nghi thức đều chứa đựng những lớp nghĩa sâu xa: lòng thành kính, sự tri ân và niềm tin vào sự che chở của các đấng bề trên.

“Tạ một giáp” - dấu mốc quan trọng của mỗi thanh đồng

Tròn 12 năm đồng (một giáp), đây là cột mốc quan trọng trong hành trình tu dưỡng của nghệ nhân, thanh đồng Đàm Thị Cúc.

Trong quan niệm của tín ngưỡng thờ Mẫu, con đường hành đạo không phải là sự lựa chọn nhất thời, mà là một quá trình thử thách dài lâu. “3 năm thử lính, 9 năm thử đồng, 12 năm tạ một giáp” là những chặng đường để thanh đồng rèn luyện đạo đức, tích lũy tri thức và học cách kiểm soát bản thân.

Chỉ khi đi qua đủ thời gian ấy, người thực hành tín ngưỡng mới có thể thấu hiểu sâu sắc ý nghĩa của từng nghi lễ, đủ bản lĩnh để giữ gìn sự chuẩn mực và truyền dạy lại cho thế hệ sau một cách đúng đắn, tránh những biểu hiện lệch lạc hoặc lạm dụng niềm tin tâm linh.

Chia sẻ tại buổi lễ, nghệ nhân Đàm Thị Cúc cho biết, hành trình 12 năm hành đạo không chỉ là dấu mốc thời gian, mà là quá trình tu dưỡng cả về tâm và đức trong thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu. “Đối với tôi, mỗi giá đồng, mỗi nghi lễ không chỉ là thực hành nghi thức, mà còn là sự nhắc nhớ về cội nguồn, về đạo hiếu và trách nhiệm gìn giữ những giá trị mà cha ông để lại. Tròn một giáp là mốc son ý nghĩa của một thanh đồng, giúp tôi phải sống chuẩn mực hơn, làm đúng hơn để xứng đáng với niềm tin của bề trên và của cộng đồng,” bà chia sẻ.

Nghệ nhân Đàm Thị Cúc cũng bày tỏ mong muốn thông qua các nghi lễ truyền thống, thế hệ sau sẽ hiểu đúng, thực hành đúng và tiếp tục gìn giữ tín ngưỡng thờ Mẫu như một phần không thể tách rời của đời sống văn hóa dân tộc.

Trong dòng chảy biến đổi của đời sống hiện đại, tín ngưỡng thờ Mẫu vẫn giữ vị trí đặc biệt như một nền tảng tinh thần bền vững. Không chỉ tôn vinh hình tượng Thánh Mẫu trong hệ thống Tam phủ, Tứ phủ, tín ngưỡng này còn được thể hiện sinh động qua các thực hành nghi lễ như hầu đồng, chúc thánh, tạ lễ, nơi con người bày tỏ lòng thành kính với các đấng linh thiêng, tri ân cội nguồn và cầu mong bình an, phúc lộc. Chính trong không gian nghi lễ ấy, các giá trị đạo hiếu, lòng biết ơn và sự gắn kết cộng đồng được gìn giữ và lan tỏa một cách tự nhiên, bền bỉ.