Con đường nhỏ dẫn vào làng Gia Thượng (Bồ Đề - Hà Nội), nơi Đền Rừng ngự tại, chìm trong vẻ tĩnh lặng của tiết trời đầu đông. Hơi sương hoà cùng mùi cỏ cây ẩm ướt tạo nên thứ hương vị riêng, mà lữ khách phải hữu duyên lắm mới cảm nhận được. Tôi tới đền vào một buổi chiều muộn - đúng ngày 14 tháng 9 âm lịch năm Ất Tỵ - giữa lúc hoàng hôn đang rút bóng, để dự một buổi hầu đồng đặc biệt của nghệ nhân Hoàng Xuân Mai - thủ nhang Đền Rừng - người mà tôi hết mực trân kính. Vấn hầu lần này, không chỉ là nghi lễ tâm linh, mà còn là khoảnh khắc lắng đọng của tâm linh và nhân tình thế thái.
Tháng 9 âm lịch - mùa tiệc của tín ngưỡng thờ Mẫu
Trong tín ngưỡng thờ Mẫu, tháng 9 âm lịch là tháng của nhiều ngày tiệc thiêng liêng, là mùa “trẩy hội” của những người con phụng thánh. Từ tiệc Cô Bé Suối Ngang mùng 2, Quốc Mẫu Âu Cơ mùng 4, đến tiệc Cô Chín ngày mùng 9 (Cô Chín Đền Sòng, Vương Mẫu Cửu Trùng Thiên, Ông Chín Thượng, Chầu Chín Cửu Tỉnh), rồi đến Chầu Bé Bắc Lệ ngày 12 hoặc 19, Cô Đôi Cam Đường ngày 13, Chầu Lục Cung Nương và Chầu Mười Đồng Mỏ vào ngày 20…
Tôi may mắn từng nhiều lần được dự các buổi hầu thánh của nghệ nhân - thủ nhang Hoàng Xuân Mai tại Đền Rừng. Nhưng đêm hầu hôm ấy, trong sương mưa tháng 9, là một khoảnh khắc đặc biệt hiếm hoi: trầm mặc, thiêng liêng, và lay động lòng người.
Một vấn hầu linh ứng - giàu giá trị nhân sinh
Đúng 20 giờ, tiếng đàn, tiếng phách vút lên, ngân nga như suối chảy, đưa lòng người vượt khỏi cõi tục lụy. Ngoài sân đền, mưa giăng mờ ảo; trong cung thờ, ánh nến lung linh giữa tiếng văn, tiếng chuông ngân… Tất cả hòa quyện, tạo thành một cảnh giới vừa thực vừa mộng, vừa đất vừa trời.
Nghệ nhân Hoàng Xuân Mai khoác lên mình bộ áo Mẫu rực rỡ, từ nhà Tổ khoan thai bước ra, tiến về công đồng trong sự trang nghiêm trang trọng, để loan giá phụng hành - cung nghinh chúc thánh.
Vấn hầu này không chỉ là đón tiệc thánh linh thiêng, mà còn chứng kiến một công đức lớn: cung Nhị vị Chúa Bà trong đền, sau nhiều năm hương hoả, đã xuống cấp. Để giữ gìn sự uy linh thánh điện, thủ nhang Hoàng Xuân Mai đã phát tâm tu sửa toàn bộ khung gỗ, dát vàng tinh xảo; cung tiến đỉnh đồng và bộ bát hương mới, đẹp đẽ và xứng mực.
Khi hồi chuông thỉnh vang lên trầm hùng, tiếng cung văn ngân nga cao vút, khoáng đạt cả không gian linh thiêng. Đặc biệt ấn tượng là 2 giá hầu Chúa Bà Đệ Nhất và Chúa Bà Đệ Nhị, khi cung văn dâng lời tán tụng, lời ca như mây ngàn sóng nước, hòa quyện vào không khí huyền diệu của buổi hầu đồng.
“…Đời thứ tám thủ nhang đồng đền Hoàng Xuân Mai
Hảo nhân duyên ý thánh ban
Thay hoa lọc nước châm nhang
Cúc cung phụng sự đèn vàng cung son…”
Đó không chỉ là lời văn thánh hoá - mà còn là lời chứng tâm linh: một đời người nối mạch tín ngưỡng, lấy công đức, lễ nghi, tâm thành để kính thờ Mẫu, từ việc tu sửa đền phủ, phụng dưỡng đời sống tâm linh, đến những việc âm thầm mà nhân hậu: trao tặng hàng trăm suốt cơm thiện nguyện mỗi tháng, giúp đỡ đồng bào vùng lũ, hỗ trợ nuôi dưỡng một số trẻ mồ côi ở phường Bồ Đề - Hà Nội, tri ân anh hùng liệt sĩ, cùng vô số hoạt động an sinh xã hội khác.
Người ta có thể hầu thánh đẹp, được xem là là có tài. Người phụng đạo bằng cả đời sống, cả tấm lòng - ấy mới là có Đức.
Linh thiêng giữa cõi đời
Khách dự hầu hôm ấy không đông, chỉ những người hữu duyên tìm về. Nhưng chính sự thanh vắng đó càng làm nổi bật cái thiêng liêng và tĩnh lặng của đền phủ.
Trong không gian ấy, tiếng trống, tiếng chuông, tiếng đàn, khói hương quyện bay… như đánh thức mạch nguồn thiêng liêng trong tâm thức mỗi người. Đứng trước công đồng, tôi thấy mình như được soi chiếu bởi thứ ánh sáng thầm lặng mà linh diệu. Mưa không còn lạnh, mà như mềm lại trong từng câu văn. Đêm không còn tối, mà dần loé sáng bởi tâm thành.
Phải chăng, đạo không nằm ở sự đông vui ồn ã, mà nằm trong lòng tĩnh - tâm sáng - lễ đúng - lòng thành?
Giữa buổi hầu, tôi khép tay vái tạ, xin cáo lui, lòng còn đọng bao dư âm. Sương giăng ướt lối, mà tâm vẫn ấm - bởi tôi biết, điều linh thiêng nhất của Đạo đâu chỉ nằm trên ngai, trên lễ, mà nằm trong trái tim người gìn giữ.
Tín ngưỡng thờ Mẫu là thế: vừa dân gian, vừa linh hiển, vừa chan chứa nhân tình Việt. Nhưng đạo chỉ sống lâu bền khi được thực hành với lòng kính ngưỡng, với sự tinh nghiêm, không vụ lợi, không tạp nhiễu.
Muốn hiểu đạo, phải đến nơi có tâm.
Muốn thấy đạo, phải gặp người có đức.
Và muốn giữ đạo, phải sáng lòng người.
Đạo còn - là nhờ người nắm Đạo.
Tâm sáng - là nhờ Đạo soi người.
Còn Đạo còn Lòng.
Còn Lòng còn Đời.
CLIP TÓM TẮT VẤN HẦU CỦA NGHỆ NHÂN HOÀNG XUÂN MAI - THỦ NHANG ĐỀN RỪNG (BỒ ĐỀ - HÀ NỘI)
